10.Ενατη ενοτητα

 pdfile 

Αιθεροβάτης






ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Στις 24 Ιανουαρίου 2019 η MYRO GALLERY, στη Θεσσαλονίκη, εγκαινιάζει την εκθεσιακή της περίοδο του νέου χρόνου με την ατομική έκθεση του ΑΝΤΩΝΗ ΚΕΛΛΗ με τίτλο ΑΙΘΕΡΟΒΑΤΗΣ. Την έκθεση οργανώνει με πρωτοβουλία της η γενική επιμελήτρια των εκθέσεων της MYRO GALLERY, Εύη Κυρμακίδου που ήδη οργάνωσε και παρουσίασε, από τον Οκτώβριο 2018, εκθέσεις συνεργατών της γκαλερί. Η έκθεση του ΑΝΤΩΝΗ ΚΕΛΛΗ εντάσσεται στον προγραμματισμό αυτών των εκθέσεων να διερευνάται ο κύριος χαρακτήρας που θα ήθελε να έχει η MYRO GALLERY και είναι να προσανατολίζεται σε εικαστικούς καλλιτέχνες των οποίων το έργο διαμορφώνεται με κύριο άξονα τη λειτουργική διατύπωση των σχέσεων θεωρητικής ανάλυσης και τεχνικής.


Ο Αντώνης Κέλλης περιλαμβάνεται στους πιο λαμπρούς απόφοιτους της Σχολής Καλών Τεχνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (1991), έχει παρουσιάσει τις εργασίες του σε ατομικές εκθέσεις στην Ελλάδα, στη Γαλλία και Ιταλία και σε σημαντικές ομαδικές, έχει θεωρητικό έργο που μεταφράζεται οπτικά με τη διαμόρφωση σε καλλιτεχνικό αντικείμενο διαδοχικών συσχετισμών των χώρων με τις εκάστοτε ύλες των χώρων -και το έργο του έχει αξιολογηθεί από πολύ ενδιαφέροντα κείμενα της ελληνικής και της ξένης κριτικής.


Ο καλλιτέχνης έζησε διαδοχικά μεγάλες περιόδους της ζωής του σε δύο διαφορετικούς μεταξύ τους τόπους -γεωγραφικά και πολιτιστικά: στη Θράκη, από την οποία συγκράτησε και διατήρησε τη μνήμη της γης και του αδιαμόρφωτου, του ανεπεξέργαστου οργανικού φυσικού της τοπίου- και στο Μόναχο, από το οποίο άντλησε την αναλυτική ιστορική διδασκαλία της εικόνας ως μιας αναγκαιότητας για τον καλλιτέχνη -που εκείνη όμως έχει τους δικούς της όρους και τις δικές της συνθήκες υλοποίησης. Όπως γράφει στο εισαγωγικό του κείμενο για τον καλλιτέχνη, ο ιστορικός τέχνης Εμμανουήλ Μαυρομμάτης, αυτές ήταν για τον ΚΕΛΛΗ, οι εμπειρίες μιας αντιδιαστολής της οργανικής αφενός και της υλικής παρουσίας της φύσης ως του πρωταρχικού κίνητρου της καλλιτεχνικής έκφρασης, αλλά και μιας διδασκόμενης όμως παράλληλα, πρόσληψης της έννοιας της φύσης που εκ των υστέρων είναι εκείνη, ως διδασκόμενη, που ορίζει τις συνθήκες και τους όρους της καλλιτεχνικής της χρήσης.


Η εργασία του Αντώνη Κέλλη ορίζεται από 12 ενότητες, από τις οποίες η έκθεση θα παρουσιάσει τρεις. Η πρώτη ενότητα (Τοπία καταστροφής, Τοπία Μνήμης, 1989-1990), συνδέεται με τη μνήμη της καταστροφής του Πόντου και της Ιωνίας και τις δραματικές μετακινήσεις των πληθυσμών και της μετανάστευσης στα χωριά της Θράκης. Ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί καμένα υλικά από καταστροφές (είναι αλουμίνια, σίδερα, χαλκοί) που παραπέμπουν σε μια προέλευση -στην καταστροφή- προέλευση που είναι αυτά τα ίδια. Η εικόνα συμπεριφέρεται ως άμορφη (χαρακτηρισμός της τέχνης, ανεξάρτητος από την προέλευση), αλλά είναι εικόνα συγκεκριμένη (δεν είχε την πρόθεση της τέχνης, είναι μόνο προέλευση).
Αυτή η αντιδιαστολή μεταξύ της προέλευσης και της καλλιτεχνικής της χρήσης, εκδηλώνεται τριαδικά στην επόμενη ενότητα (Το Σπίτι) επειδή, όπως παρατηρεί ο Εμμανουήλ Μαυρομμάτης, η μαρτυρία της προέλευσης (τα καμένα υλικά), παραπέμπει στη μνήμη της προέλευσης (τη μνήμη του σπιτιού της προέλευσης, της καταστροφής) και η μνήμη της προέλευσης παραπέμπει στο βλέμμα που αναπαράγει εκ νέου (νοητά ή ως υλοποιημένη εικόνα) το σπίτι της προέλευσης, που είναι όμως η μνήμη μιας απουσίας: ο καλλιτέχνης ανακατασκευάζει ένα βλέμμα που δεν είναι πραγματικό βλέμμα, ενός εικονιζόμενου σπιτιού που δεν είναι το πραγματικό σπίτι και που συνεπώς δεν έχει αναλογικές σχέσεις με το αντικείμενο της μνήμης ως προέλευσης. Είναι αντίθετα ένα εξωτερικό βλέμμα ως προς ένα μη προσβάσιμο εσωτερικό τόπο (το σπίτι) που το διαδέχεται το αντίστροφο εσωτερικό βλέμμα από το μη-προσβάσιμο σπίτι στην μη-προσβάσιμη φύση -από το μέσα προς το έξω. Όλες αυτές οι παρατηρήσεις του ΚΕΛΛΗ οδηγούν στον κάτοικο του σπιτιού (αυτή είναι η τρίτη ενότητα της έκθεσης), που είναι όμως περιπλανώμενος, επειδή το σπίτι δεν υπάρχει. Και ο περιπλανώμενος είναι ο άστεγος, είναι ο μετανάστης, είναι ο διωγμένος από τον τόπο του, ένας αιθεροβάτης χωρίς τόπο και γεωγραφία, χωρίς γη και ως εκ τούτου χωρίς προέλευση.


Σ’ αυτό το κεφάλαιο της έκθεσης και παραπέμποντας εκ νέου στη διδασκαλία της τέχνης, ο ANΤΩΝΗΣ ΚΕΛΛΗΣ αναφέρεται σε ένα συστατικό και ιστορικό κορμό της καλλιτεχνικής διδασκαλίας, τον άγγλο φωτογράφο Eadweard Muybridge (1830-1904) του οποίου η ανάλυση της κίνησης, είναι στην αρχή των πρωτοποριών του εικοστού αιώνα. Σε μια σειρά σχεδίων συστηματικής ακρίβειας και λεπτομέρειας, ο ΚΕΛΛΗΣ διηγείται τον Αιθεροβάτη Σίσυφο, τον Αιθεροβάτη Προμηθέα, τον περιπλανώμενο ανώνυμο Αιθεροβάτη από την Ιωνία στο Αιγαίο και στα Ιόνια νησιά, τον ανήσυχο ερευνητή, τον διχασμένο Έλληνα κλπ. Είναι μια αναζήτηση της σταθερότητας και του προορισμού, αλλά και της προέλευσης, που θα δικαιώσει τη συνέχειά της.


Η MYRO GALLERY και η Εύη Κυρμακίδου είναι ενθουσιασμένοι για την ευκαιρία που έχουν σήμερα να παρουσιάσουν στη Θεσσαλονίκη, αυτόν τον εξαίρετο καλλιτέχνη που αθόρυβα, από πολλά χρόνια στα Γιάννενα, εργάζεται σε μια σειρά διαδοχών από λογικές αναπτύξεις της ίδιας ιδέας: το έργο να είναι η ακριβής εικόνα της σκέψης του έργου και η σκέψη του έργου να είναι η αναζήτηση της δικής της προέλευσης στον τόπο της, στην ιστορία του τόπου της, στη γεωγραφία του.


Κείμενα – Παρουσίαση: Εμμανουήλ Μαυρομμάτης
Επιμέλεια - Οργάνωση: Εύη Κυρμακίδου
MYRO GALLERY
Εγκαίνια: Πέμπτη 24/01/2019
Ώρα: 20:00
Διάρκεια: 24/01-23/02/2019
Νικηφόρου Φωκά 8 (Λευκός Πύργος)
Ώρες λειτουργίας: Πέμπτη & Παρασκευή 17:00-21:00
Σάββατο: 11:00-15:00






«Αρχέγονη κοσμική θέληση», 2010, μολύβι σε χαρτί, 35Χ50 cm






«Ο Αιθεροβάτης, ως έφηβος Προμηθέας, σε θωρακισμένο κάδρο», 2011, μολύβι σε χαρτί, 35Χ50 cm






«Ο Αιθεροβάτης κοπανώντας αέρα», 2012, μολύβι σε χαρτί, 35Χ50 cm






«Η ψυχή του Αιθεροβάτη εγκλωβισμένη στην καμπύλωση του χωροχρόνου», 2013, μολύβι σε χαρτί, 35Χ50 cm





 

«Ο Αιθεροβάτης ως Σίσυφος, κουβαλώντας ένα σύννεφο για τη σύνθεση της ταφής του κόμητος Οργκάθ», 2014, μολύβι σε χαρτί, 35Χ50 cm






«Ο Αιθεροβάτης, εκ νεότητος, χορεύοντας με τον Αρχέγονο Διχασμό», 2015, μολύβι σε χαρτί, 35Χ50 cm






«Ο Αιθεροβάτης, ως νοσταλγός ταξιδευτής, στην Αρχέγονη πορεία απ’ την Ιωνία προς το Ιόνιο», 2016, μολύβι σε χαρτί, 35Χ50 cm






«Ο Αιθεροβάτης, ως Ασκητής, φέρνοντας στο νου του τους ποιμένες του Αιγαίου και τους Αλιείς της Πίνδου,
εισχωρεί στην έρημο του χωροχρόνου», 2016, μολύβι σε χαρτί, 35Χ50
cm






«Ο Αιθεροβάτης, εξόριστος και φυγάς. αφήνοντας πίσω του την αρχαία θλίψη του Καυκάσου και της Αμάσειας του Πόντου,
πορεύεται προς το
Unterlinden, μέσω των δασών της Βιθυνίας, της Θράκης, της Μακεδονίας,
των Άλπεων, της Βυρτεμβέργης και της Αλσατίας», 2017, μολύβι σε χαρτί, 35Χ50
cm






«Ο Αιθεροβάτης, ως ανήσυχη γέννα, αδυνατώντας να καταγράψει το μυστήριο του φαινομένου,
πλανιέται στο αέναο ταξίδι του χρόνου, περί τον Ήλιον», 2017, μολύβι σε χαρτί, 35Χ50
cm






«Ο Αιθεροβάτης, ως ζωγράφος, με τις παμπάλαιες νευρώσεις του και τις αρχέγονες μνήμες,
στο δρόμο προς την
Aix-en-Provence και την Arles, για να ξαποστάσει στην καρέκλα του Vincent», 2018, μολύβι σε χαρτί, 35Χ50 cm






«Η ψυχή του αιθεροβάτη πορεύεται στα μονοπάτια των κορυφογραμμών της πυκνής ύλης,
ατενίζοντας την υπεριώδη κάλυψη του πολύ βαθέος πεδίου», 2018, μολύβι σε χαρτί, 35Χ50
cm






«Η ψυχή του αιθεροβάτη, αγγίζοντας το μυστήριο της ομορφιάς της πυκνής ύλης», 2018, μολύβι σε χαρτί, 35Χ50 cm






«Ο Αιθεροβάτης, ως Θεόφιλος Χατζημιχαήλ, πολιορκώντας με το χρωστήρα του κάστρα στον αέρα», 2019, μολύβι σε χαρτί, 35Χ50 cm






«Ο Αιθεροβάτης, ως στρουθίον μονάζον επί του δώματος της σαρκοφάγου του, παρατηρώντας την καθολική πτώχευση του κόσμου», 2019, μολύβι σε χαρτί, 35Χ50 cm






«Ο Αιθεροβάτης, ως διψασμένο ελάφι, προσφορά στα κυνηγόσκυλα του Κρόνου», 2020, μολύβι σε χαρτί, 35Χ50 cm





Ο Αιθεροβάτης ως οι συνθήκες,

στην εργασία του Αντώνη Κέλλη

 

του Εμμανουήλ Μαυρομμμάτη*

Ο Αντώνης Κέλλης ήταν από τους πιο λαμπρούς μου φοιτητές (αποφοίτησε το 1991) στο Τμήμα Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και τον έχω παρουσιάσει σε ένα μεγάλο αριθμό από εκθέσεις: ατομικά στην École des Beaux-Arts του Saint-Etienne στη Γαλλία και στην Alliance Française της Bologna- και σε πάρα-πολλές ομαδικές -ανάμεσά τους είναι η έκθεση, Dialogues/Διάλογοι, που οργάνωσα στο Παρίσι, με την Mission Laïque Française, στο Conseil Économique et Social, στο Palais dIéna. Με την απόσταση του χρόνου θα μπορούσαμε να πούμε σήμερα ότι η ιδέα της εργασίας του Κέλλη συνοψίζεται στον προγραμματισμό, με διαδοχικά προβλεπόμενα στάδια, μιας αρχικής ιδέας την οποία ακολουθεί με συνέπεια ως λογική αναγκαιότητα και που υλοποιεί βήμα-βήμα, προσδοκώντας -και ελπίζοντας- το τέλος της.

Η ιδέα του τέλους, είναι στην αρχή του έργου του ως το συστατικό της εργασίας και ο Κέλλης χτίζει, κομμάτι-κομμάτι το πώς -από πότε και μετά- θα προκύψει η διακοπή της. Φαίνεται να λειτουργεί ως ένας παρατηρητής των αποστάσεων ανάμεσα στην αρχή της εργασίας ως το πρόγραμμα της εργασίας και στην κατάληξη της εργασίας ως το τέλος του προγράμματος -όπως επίσης και ως ο παρατηρητής των αποστάσεων ανάμεσα στην προέλευση του εκθεσιακού τόπου τον οποίο υποδεικνύει η έκθεση (παραπέμπει η έκθεση) και τον εκθεσιακό τόπο τον ίδιο ως την υποκατάσταση της συγκεκριμένης προέλευσης. Αυτά είναι τα μεγάλα θέματα της εργασίας του η οποία συμπεριφέρεται ουδέτερα, χωρίς συγκινήσεις, αλλά καταγράφοντας με ακρίβεια τις αποστάσεις: για τον Κέλλη οι αποστάσεις συνίστανται σε διαφορετικές κλίμακες που δεν συμπίπτουν, ανάμεσα στην εμπειρία ως τον τόπο που ήταν ο ίδιος ο τόπος εκεί και στην ανασύσταση της μνήμης του τόπου ως τη μνήμη του τόπου εδώ, χωρίς τον τόπο. Είναι μια υποκατάσταση που συμπεριφέρεται ως ανεξάρτητη: ο Κέλλης αναρωτιέται πάντοτε αν η εικόνα γίνεται πράγματι αυτόνομη. 

Οι συμπεριφορές αυτές είναι σχετικές και με μια κύρια, αρχική εμπειρία της ζωής του ότι έζησε διαδοχικά σε δύο πολύ διαφορετικούς μεταξύ τους τόπους -γεωγραφικά και πολιτιστικά: στη Θράκη, από την οποία συγκράτησε και διατήρησε τη μνήμη της γης και του αδιαμόρφωτου, του ανεπεξέργαστου οργανικού φυσικού της τοπίου- και στο Μόναχο, από το οποίο άντλησε την αναλυτική ιστορική διδασκαλία της εικόνας ως της αναγκαιότητας για τον καλλιτέχνη -που εκείνη έχει όμως τους δικούς της όρους και τις δικές της συνθήκες της υλοποίησης. Είναι δύο εκ διαμέτρου διαφορετικά πράγματα από τα οποία το ένα, αρκείται να είναι το ίδιο χωρίς διαφορετική εικόνα από την εμπειρία του και το άλλο, ανασυστήνει τις εμπειρίες, ως την εικόνα. Αυτές, ήταν επίσης και οι αντιδιαστολές της οργανικής και της υλικής παρουσίας της φύσης ως του πρωταρχικού κίνητρου της καλλιτεχνικής έκφρασης και μιας διδασκόμενης παράλληλα, πρόσληψης της εικόνας (και της έννοιας) της φύσης που εκείνη ορίζει ως διδασκόμενη, τις εκ των υστέρων συνθήκες και τους όρους της καλλιτεχνικής της χρήσης.

Η εργασία του Αντώνη Κέλλη ορίζεται από δώδεκα ενότητες, από τις οποίες η έκθεση παρουσιάζει τις τρεις. Η πρώτη ενότητα του προγράμματος (Τοπία καταστροφής, Τοπία Μνήμης, 1989-1990), συνδέεται με τη μνήμη της καταστροφής του Πόντου και της Ιωνίας και τις δραματικές μετακινήσεις των πληθυσμών και της μετανάστευσης στα χωριά της Θράκης. Ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί καμένα υλικά από καταστροφές (είναι αλουμίνια, σίδερα, χαλκοί) που παραπέμπουν σε μια προέλευση -στην καταστροφή- την προέλευση που είναι αυτά τα ίδια. Η εικόνα συμπεριφέρεται καλλιτεχνικά ως άμορφη (ως χαρακτηρισμός της τέχνης, ανεξάρτητος από την προέλευση), αλλά είναι όμως εικόνα συγκεκριμένη (δεν είχε την πρόθεση της τέχνης) και είναι μόνο προέλευση.

Αυτή η αντιδιαστολή της προέλευσης και της καλλιτεχνικής της χρήσης, εκδηλώνεται τριαδικά στην επόμενη ενότητα (Το Σπίτι) επειδή η μαρτυρία της προέλευσης (τα καμένα υλικά), παραπέμπει στη μνήμη της προέλευσης (τη μνήμη του σπιτιού της προέλευσης, της καταστροφής) και η μνήμη της προέλευσης παραπέμπει στο βλέμμα που αναπαράγει εκ νέου (νοητά ή ως υλοποιημένη εικόνα) το σπίτι της προέλευσης, που είναι όμως η μνήμη μιας απουσίας: ο καλλιτέχνης ανακατασκευάζει ένα βλέμμα που δεν είναι πραγματικό βλέμμα, ενός εικονιζόμενου σπιτιού που δεν είναι το πραγματικό σπίτι και που συνεπώς δεν έχει αναλογικές σχέσεις με το αντικείμενο της μνήμης ως προέλευσης. Είναι ένα εξωτερικό βλέμμα ως προς ένα μη προσβάσιμο εσωτερικό τόπο (το σπίτι) που το διαδέχεται το αντίστροφο εσωτερικό βλέμμα από το μη-προσβάσιμο σπίτι στην μη-προσβάσιμη φύση -από το μέσα προς το έξω. Όλες αυτές οι παρατηρήσεις του Κέλλη οδηγούν λογικά στον κάτοικο του σπιτιού (είναι η τρίτη ενότητα της έκθεσης), που είναι ο περιπλανώμενος, επειδή το σπίτι δεν υπάρχει. Και ο  περιπλανώμενος είναι ο άστεγος, είναι ο μετανάστης, είναι ο διωγμένος από τον τόπο του, ένας αιθεροβάτης χωρίς τόπο και γεωγραφία, χωρίς γη και γιαυτό, χωρίς προέλευση.

Στο κεφάλαιο αυτό της έκθεσης και παραπέμποντας εκ νέου στη διδασκαλία της τέχνης, ο Αντώνης Κέλλης αναφέρεται σε ένα συστατικό ιστορικό κορμό της καλλιτεχνικής διδασκαλίας, τον άγγλο φωτογράφο Eadweard Muybridge (1830-1904) του οποίου η ανάλυση της κίνησης, είναι στην αρχή των πρωτοποριών του εικοστού αιώνα. Σε μια σειρά σχεδίων συστηματικής ακρίβειας και λεπτομέρειας, ο Κέλλης διηγείται τον Αιθεροβάτη Σίσυφο, τον Αιθεροβάτη Προμηθέα, τον περιπλανώμενο ανώνυμο Αιθεροβάτη από την Ιωνία στο Αιγαίο και στα Ιόνια νησιά, τον ανήσυχο ερευνητή, τον διχασμένο Έλληνα κλπ. Είναι μια αναζήτηση της σταθερότητας και του προορισμού, αλλά και της προέλευσης, που θα δικαιώσει τη συνέχειά της.

Τα δώδεκα κεφάλαια της προγραμματικής εργασίας του Κέλλη αφορούν τη γη, το χρόνο και τον τόπο, το σώμα και το συσχετισμό του με το χώρο. Είναι εργασίες που αναγνωρίζουν την τοπικότητα (τον Κήπο ¹) ως την επιλογή των εκάστοτε συνθηκών κάθε φορά εκεί -και την αντιδικία του καλλιτέχνη με την ιστορία ως την αντανάκλαση των τρόπων με τους οποίους εκείνη, ως ιστορία, οργανώνει τις συνθήκες εδώ. Ο Κέλλης λέει, ότι ο κόσμος είναι άτακτος (και είναι Αλλού 2) και ότι οι εικόνες του κόσμου είναι εμπειρίες τις οποίες υποκαθιστούν αντικείμενα. Ότι ο περιπλανώμενος Αιθεροβάτης είναι οι συνθήκες του κόσμου και ότι το έργο είναι η ανάλυση και η διατύπωση αυτών των συσχετισμών που προγραμματίζονται -πως όταν, τέλος, οι προγραμματισμοί έχουν εξαντληθεί, το έργο τέλειωσε.

 

*Ομότιμος καθηγητής του ΑΠΘ

 

¹ Αναφορά στην έκθεση «Ο Κήπος», οργάνωση του Εμμ. Μαυρομμάτη,      στον Κήπο του Θησείου, στα πλαίσια της Αθήνας by Art.

² Αναφορά στην έκθεση «Ο τόπος είναι Αλλού», οργάνωση του Εμμ. Μαυρομμάτη, στην Αίθουσα Τέχνης Μέδουσα.

 

 

Traperas Dimitris        «Αιθεροβάτης»

5 Ιανουαρίου στις 3:09 π.μ.

Ο δάσκαλος μου Αντώνης Κέλλης μαζί με την γυναίκα του Eleni Godou υπήρξαν για μένα, από τον Γενάρη του 1994, μια σανίδα σωτηρίας στο αποπνικτικό περιβάλλον του ποδοσφαίρου, της οικονομίας και της πολιτικής. Μου έδειξαν ότι υπάρχει και ένας άλλος δρόμος, η Τέχνη.

Και επειδή ο καθένας μπορεί να προσεγγίσει ένα έργο με τον δικό του τρόπο και με βάση τα δικά του βιώματα, θα προσπαθήσω να περιγράψω την πορεία του καλλιτέχνη όπως εγώ την εισέπραξα.

Ο αιθεροβάτης είναι η κορυφή μιας κλίμακας, μιας σκάλας. Ο Αιθέρας, ή αλλιώς η πεμπτουσία, είναι για τον Αριστοτέλη το πέμπτο στοιχείο, μετά την Γη, το Νερό, τον Αέρα και την Φωτιά, που συνθέτει τον αναλλοίωτο κόσμο που βρίσκεται πέρα από τη σφαίρα της Σελήνης. Μια θεωρία που έσπασε πρώτος ο Τύχο Μπράχε (Tycho Brahe) το 1572 παρατηρώντας έναν κομήτη να έρχεται από αυτόν τον τέλειο και στατικό κόσμο. Ο Αϊνστάιν με τις Θεωρίες της Σχετικότητας έριξε τον αιθέρα στο «καλάθι των αχρήστων».

Για την Τέχνη όμως ο αιθέρας υπήρξε και θα υπάρχει για πάντα. Είναι η ελευθερία από τα Γήινα δεσμά, από τη φθορά και από τον θάνατο.

Ο Κέλλης ξεκίνησε από τη Γη, το χώμα, όπως και ο πρώτος άνθρωπος και το συνδύασε με το Νερό, το ατσάλι ή τη βροχή, με τον Αέρα, τα σύννεφα και τα αεροπλάνα και με τη Φωτιά, τα μαυρισμένα – καμένα ξύλινα τελάρα ζωγραφικής και τα λιωμένα μέταλλα. Και έβαλε τον Άνθρωπο να χτίζει σπίτια για να προστατευτεί από την ερωτικά σχέση του Ουρανού και της Γης και την φωτιά να καίει τα σπίτια και τα σύννεφα να μπαίνουν μέσα σ’ αυτά.

Από τότε που τον θυμάμαι πάλευε απόμακρος από το πλήθος, είτε στα έργα του, είτε συντηρώντας τις φθορές του χρόνου και των καιρικών φαινομένων στο εργαστήρι και στο σπίτι του.

Είναι τυχερός γιατί γεννήθηκε με περίσσεια ενέργειας για να τα καταφέρει όλα αυτά και λίγο άτυχος γιατί δεν τον έχω δει ποτέ να ξαποσταίνει πριν εξαντληθεί.

Τα τέσσερα σκαλοπάτια Κέλλη τα πέρασες, σου μένει ο Αιθέρας και επειδή ο αιθέρας είναι λεπτόρρευστος, δεν πιάνεται, δεν έχει σχήμα και χρώμα, είναι το πιο ευγενικό υλικό στο σύμπαν.

Δάσκαλε σου ανοίγεται ένα σύμπαν έξω από την ζωγραφική.

Στις αρχές του περασμένου αιώνα προσπάθησαν να το ζωγραφίσουν οι Μάλεβιτς, Καντίνσκυ κ. α. επηρεασμένοι από τις θεωρίες της Θεοσοφίας και του Ουσπένσκι.

Ο Κέλλης πιάνει τον αιθέρα με τον μόνο τρόπο που ξέρει ο Άνθρωπος. Κουβαλώντας Γη, Νερό, Αέρα και Φωτιά για να του δώσει σχήμα, να του δώσει χώρο και όρια για να χτίσει το Σπίτι του εκεί…

Κέλλη είμαι περήφανος για σένα.

 

 

Αντώνης Κέλλης

ΑΙΘΕΡΟΒΑΤΗΣ

«Ό,τι κάνουμε στην πνευματική περιοχή, το κάνουμε, όπως λένε, από εσωτερική ανάγκη. Ο ζωγράφος που απευθύνεται στο κοινό, όχι για να παρουσιάσει τα έργα του, αλλά για να φανερώσει μερικές απ’ τις ιδέες του στη ζωγραφική και κυρίως όχι για να μιμηθεί το ορατό, αλλά για να το αποκαλύψει, εκτίθεται σε πολλούς κινδύνους. Η σκέψη του δεν είναι τίποτε χωρίς το μέσο για να την εκφράσει και αν η σκέψη του είναι βαθιά, οφείλει να διαθέτει όσο είναι δυνατόν πληρέστερα μέσα. Όσο πιο απλά είναι τα μέσα που χρησιμοποιεί, τόσο πιο πολύ πλησιάζει τις απαιτήσεις της ιδιοσυγκρασίας του. Αυτό τον βοηθάει να πλησιάσει το πλαστικό του ιδεώδες».

Με τις παραπάνω αρχές, σ’ αυτήν εδώ τώρα την «πρόταση», στην 9η ενότητα, του «Αιθεροβάτη», προσπάθησα να διαχειριστώ τη ζωή ενός αρχέγονου δέντρου, που στις ρίζες, στον κορμό και στα κλαδιά του, έχει συσσωρεύσει το φαινόμενο, πολλά και έντονα γεγονότα. Και η τέχνη, έρχεται να υποστηρίξει, να εκτονώσει αυτή τη συσσώρευση. Να δώσει κουράγιο σ’ αυτό το δέντρο. 

Πριν, λοιπόν, από 40 χρόνια, γνωρίζοντας το κίνητρο και την πηγή του, ξεκίνησα να καταγράψω μια πορεία της οποίας, φυσικά, δεν γνώριζα την διαδρομή και την εξέλιξη. Το μόνο που μπορούσα να κάνω εκάστοτε, ήταν να καταθέτω απ’ τον αρχικό ερεθισμό, αυτό που καταγράφονταν στο πλέγμα της συνείδησης.

Μέσω δηλαδή του «ερεθισμού» και ανάλογα με το μεταβλητό υπόβαθρο, γίνονταν η καταγραφή. Διαισθανόμουν ότι αυτή η «κοσμική φλόγα» είχε έναν τρόπο να εγκλωβίζεται απ’ το βλέμμα μου. Κατά κάποιο τρόπο το βλέμμα μου λειτουργούσε σαν καθρέφτης μνήμης των γεγονότων.

Με ενθουσίαζαν το φως, οι εποχές, τα άνθη, τα δέντρα, τα σύννεφα, το χώμα, ο ουρανός (τώρα λέγεται λεπτή, ευάλωτη γαλάζια γραμμή), το νερό, η βροχή… η ζωή. Ήμουν καθρέφτης αυτής της μαγείας της φύσης, που της δίνω τον τίτλο στα έργα μου «πυκνή ύλη».

Το δέντρο της γνώσης, ή αλλιώς, η τότε εκπαίδευση διέκοψε αυτή τη διαστολή και μπήκα σε αίθουσα δημιουργικής αναμονής. Αυτό που επανέφερε τη διαστολή ήταν η τέχνη, η μάλλον η ζωγραφική.

Η ζωγραφική ως μέσο.

Έτσι στη διάρκεια του χρόνου, προέκυψαν 12 ενότητες, ετερόκλητες μεταξύ τους, όπως δείχνουν εξωτερικά, αλλά όμως με μια βαθιά εσωτερική συνοχή.

Τι ήταν αυτό που διαχειριζόμουν όλα αυτά τα χρόνια;

Όπως προανέφερα, το κίνητρο της καταγραφής αυτής της πορείας ήταν το «ερέθισμα». Μετά ακολουθούσε η σκέψη, ας το πω, διαδικασία κατανόησης του ερεθίσματος και τρίτο, ο χώρος και ο χρόνος που συνέβαινε το γεγονός σε σχέση με το «ερέθισμα» και τον «παρατηρητή». Βασικό στοιχείο μεταξύ ερεθίσματος και σκέψης, είναι σημαντικό να προσθέσω το υπόβαθρο του παρατηρητή σε σχέση με το περιβάλλον και το χαρακτήρα που έχει δημιουργήσει ως κοινωνικό όν.

 Ως παρατηρητής λοιπόν διέκρινα δύο καταστάσεις μία εσωτερική και μία εξωτερική. Στην εσωτερική, καταχωρούσα τα γεγονότα που με επηρέαζαν σε ψυχικό επίπεδο. Στην εξωτερική, μειώνονταν το ερέθισμα γιατί είχε να κάνει με τη «διαχείριση συμβατικών ενεργειών».

Εστιάζοντας λοιπόν στο πρώτο, αποσπασματικά αλλά συγκροτημένα, όφειλα να καταθέσω, να καταγράψω αυτό που το πλέγμα της συνείδησης είχε συλλάβει. Όχι όμως ρεαλιστικά, αλλά νοητά. Γιατί αυτή η «νοητή καταγραφή» βοηθούσε στην πύκνωση των χωροχρονικών συνθηκών. Και τι σημαίνει νοητή καταγραφή; Σημαίνει ότι τα ετερόκλητα υλικά που χρησιμοποιούσα, θα έπρεπε να έχουν σχέση με το περιεχόμενο της σύνθεσης. Ας το πω αλλιώς. Ανάγοντας ετερόκλητα υλικά του σύνθετου φαινομένου και επάγοντας τα στις συνθήκες του βιώματος θα έπρεπε να έχουν μια αναλογική σχέση. Οι δε άξονες αυτής της πορείας στη σχέση τους με τη μορφή και το περιεχόμενο, ο μεν κατακόρυφος  της χωρικής (διάστασης) ξεκινάει από κάτω προς τα πάνω, απ’ το υπέδαφος, ας το πω έτσι, προς τον ουρανό, προς τον αιθέρα για να επιστρέψει και να μεταμορφωθεί. Ο δε οριζόντιος της χρονικής, ξεκινάει απ’ το αρχέγονο για να φτάσει στο τώρα. Στους άξονες αυτούς χρησιμοποίησα το τρίγωνο: Αναγωγή – Επαγωγή – Αναλογία και τα υλικά ανάγονταν στα 4 βασικά στοιχεία: Φωτιά, Νερό, Γη, Αέρας.

Εκεί ξεκινάνε οι 12 ενότητες.

Πρόθεση μου δεν ήταν να δημιουργήσω μια μανιέρα ή μεγάλο αριθμό έργων που θα με διέκρινε ως δημιουργό, αλλά στη διάρκεια του χρόνου να φτιάξω ένα πλαίσιο ενοτήτων, μέσα στο οποίο και δια των ενοτήτων θα άθροιζα σειρές έργων που θα λειτουργούσαν ως σημεία αναγνώρισης της διαδρομής.

Τα «Τοπία καταστροφής» και «Τοπία μνήμης», «το Χώμα», η «Αγάπη» και η «Αβαρής  Βαρύτητα», «το Δωμάτιο» και η «Έξοδος», το «RaumTraum» - τα «Δάκρυα και Βροχή», το «Τραύμα» και το «Πέρασμα», Το «Τετράπτυχο» - ο «Χώρος» και ο «Χρόνος», ο «Αιθέρας», ο «Αιθεροβάτης», τα «Καταφύγια» και το «Aurum Metallicum», μαζί με τα «σπουδαστικά χρόνια» κάνουν τις 12 ενότητες.

Τις περισσότερες φορές η συσσώρευση των γεγονότων  ήταν τέτοια, που η δημιουργία των έργων γινόταν αυτόματα. Λέγοντας το μεταφορικά, θα το χαρακτήριζα με το σκάσιμο του καπακιού της κατσαρόλας, σε υψηλές θερμοκρασίες. Η εκτόνωση δημιουργούσε ή κατέστρεφε το έργο και οι παρενέργειες είχαν διάρκεια.

Ο θεατής θα μπορούσε να φτιάξει τη δική του ιστορία με τις συνθέσεις αυτών των στοιχείων-υλικών και φυσικά να προσδώσει ή να προβάλει τη δική του ερμηνεία.

Τα έργα είναι ανοιχτά.

Υπήρχε μια δίψα που με οδηγούσε στο να πορευτώ απ’ την πυκνή στην αιθέρια ύλη, προσπαθώντας να μορφοποιήσω το άπειρο. Γίνεται όμως αυτό; Πως μπορεί κανείς να συλλάβει το ασύλληπτο;

Υποκατέστησα το μεγάλο με το μικρό, το άπειρο με το πεπερασμένο, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση του απείρου. Την εικόνα. Μέσω της εικόνας αναγνώριζα τα σημεία της πορείας και την εξέλιξη της.

Διέτρεξα τη ζωή σαν ένας άνθρωπος βιαστικός, κυνηγημένος και το έργο, όποιο έργο· προέκυψε κατά τη διάρκεια αυτής της φυγής.

Και τι κατόρθωσα μετά απ’ όλη αυτή την κοπιαστική προσπάθεια;

Nα δω τελικά τη θνητότητα και το εφήμερο του φαινομένου αφ’ ενός και να ξαναανακαλύψω το μυστήριο της ομορφιάς της πυκνής ύλης, μέσα στην οποία μια έδρα αυτού του πολυπρισματικού κρύσταλλου λέμε, άνθρωπο.                                     

  Ήταν μια προσπάθεια, ώστε τα έργα να λειτουργήσουν σα στάση του χώρου και του χρόνου, για να κερδηθούν μέσω της τέχνης.

 Προσπάθεια, να εδραιώσω μια πραγματικότητα. Να χτίσω ένα σπίτι, χωρίς θεμέλια, με φτωχά και ελαφρά υλικά, που να μετακινείται στο ασταθές περιβάλλον.

Κατορθώνεται όμως αυτό; Αφού κάθε στιγμή, η πραγματικότητα, υφίσταται ένα άπειρο αριθμό μεταβολών.

Τι πραγματεύονται λοιπόν, αυτές οι 12 ενότητες;

Σίγουρα δεν αναζητούσα το θέμα μου. Το συνειδητοποίησα όταν άρχισε να αναπτύσσεται σαν καρπός μέσα μου και απαιτούσε έκφραση.

Και τι ήταν αυτό που απαιτούσε έκφραση;

Ίσως το τι και το πως του «Είδους».

Συμπυκνώνοντας αυτή την πορεία των 40 χρόνων και προσπαθώντας να τη μορφοποιήσω, θα κατέληγα σε 3 έργα. Στο «Τοπίο-1» του 1989, απ’ την ενότητα «Τοπία καταστροφής – Τοπία μνήμης», στο «Σπίτι-ταυ» της «Εγκατάστασης» του 1991 και στο «Σκοτεινό ταξίδι στον αιθέρα» του 2005. Το «Τοπίο-1», να μεταμορφώνεται σε «Σπίτι-ταυ» και το σπίτι να γίνεται πυρακτωμένο αεροπλάνο που ταξιδεύει στο σκοτεινό αιθέρα.

Αυτή εδώ, η ατέρμονη πρόταση του «Αιθεροβάτη», «απ’ την πρώτη στην ένατη ενότητα», (1989-2019), δείχνει ίσως, αυτή την πορεία του ανθρώπου που βαδίζει στο άγνωστο, στη προσπάθειά του να εξαλείψει το φόβο, το θυμό, το μίσος, τον εγωισμό και την καταστροφή.

 Ίσως ο Αιθεροβάτης να είναι ένα ον γενναιότερο απ’ το μέσο άνθρωπο και παλεύει, χωρίς καμιά ανθρώπινη βοήθεια, μέσα στη μοναξιά που του επιβάλλει η ελεύθερη βούλησή του και το ηρωικό που έχει μέσα του. Αν έχει κάποιο μεγαλείο, ίσως να βρίσκεται στην αλύγιστη δύναμή του και στη συναίσθηση ότι εκτελεί το καθήκον του, σε κάτι «ευγενικό» και «υψηλό», κατανοώντας ότι είναι ένα ον που «γίνεται», ένα ον που μαθαίνει (ή δε μαθαίνει) στον εαυτό του, ένα ον που δε μπορεί πια να σκέφτεται όπως πριν και δε ξέρει ούτε πως θα μπορέσει να σκέφτεται (που λέει και ο Foucault), ένα ον που διαμορφώνεται διαρκώς στη σταθερή κίνηση του κόσμου.

            Αντώνης Κέλλης

    Γιάννενα, 11.01.2019